Học Thạc sĩ để chuyển ngành: một lựa chọn nghe có vẻ hợp lý, nhưng đầy rủi ro
Khi đứng trước nhu cầu chuyển ngành, rất nhiều người đi đến cùng một kết luận: học Thạc sĩ.
Lập luận nghe rất hợp lý. Học lên cao để bù đắp cho việc học sai ngành trước đây. Một văn bằng cao hơn dường như hứa hẹn mở ra cánh cửa mới nhanh hơn, gọn hơn và “đẹp hồ sơ” hơn.
Tuy nhiên, chính vì nghe quá hợp lý, lựa chọn này thường không được kiểm tra đủ kỹ dưới góc nhìn nghề nghiệp.
Cảm giác “đi đường tắt” rất hấp dẫn
So với việc quay lại học Cử nhân, Thạc sĩ mang lại cảm giác tiến nhanh. Thời gian ngắn hơn, danh xưng cao hơn, và tâm lý không phải “học lại từ đầu”.
Đối với người đã đi làm, cảm giác này đặc biệt hấp dẫn. Nó giúp giữ thể diện, tiết kiệm thời gian và tạo cảm giác mình đang tiến lên, không phải lùi lại.
Chính vì vậy, Thạc sĩ thường được chọn như một con đường tắt để chuyển ngành.
Thạc sĩ không được thiết kế để xây nền ngành mới
Vấn đề nằm ở chỗ: phần lớn chương trình Thạc sĩ không được thiết kế để xây nền từ đầu.
Thạc sĩ giả định người học đã có nền tảng cử nhân ngành liên quan. Chương trình tập trung vào nâng cao, đào sâu, hoặc mở rộng năng lực đã có. Khi người học đến từ ngành khác, khoảng trống nền tảng xuất hiện ngay từ những học phần đầu tiên.
Khoảng trống này không dễ bù trong thời gian ngắn.
Khoảng trống nền tảng tạo ra sự lệch pha nguy hiểm
Khi học Thạc sĩ trái ngành, người học thường hiểu khái niệm, làm bài tập, hoàn thành chương trình. Về mặt học thuật, họ có thể tốt nghiệp.
Về mặt nghề nghiệp, câu chuyện khác hẳn.
Thiếu nền cử nhân ngành khiến người học gặp khó khi bước vào môi trường làm việc: không hiểu quy trình căn bản, thiếu ngôn ngữ ngành, và khó hòa nhập vào vai trò thực tế.
Sự lệch pha này không luôn lộ ra ngay, nhưng nó bộc lộ rõ khi ứng tuyển hoặc trong những tháng đầu đi làm.
Văn bằng cao không đồng nghĩa với vị trí phù hợp
Một rủi ro lớn khác là sự không tương xứng giữa văn bằng và vị trí nghề nghiệp.
Sau khi tốt nghiệp Thạc sĩ, nhiều người buộc phải ứng tuyển vào các vị trí yêu cầu thấp hơn về mặt danh xưng, vì thị trường không xem họ là người có nền tảng ngành đầy đủ. Điều này đặt họ vào tình thế khó xử: học cao, song lại không đứng được ở vị trí tương xứng.
Khi đó, văn bằng Thạc sĩ không giúp ích nhiều trong tuyển dụng, thậm chí trở thành yếu tố cần giải thích.
Kỳ vọng tăng nhanh hơn năng lực thực tế
Học Thạc sĩ thường đi kèm với kỳ vọng cao hơn: về vai trò, thu nhập và vị thế.
Khi năng lực thực tế chưa kịp theo kịp kỳ vọng, khoảng cách này tạo ra áp lực lớn. Người học dễ rơi vào trạng thái không được công nhận đúng mức, dù đã đầu tư nhiều thời gian và chi phí.
Áp lực này không chỉ đến từ thị trường, mà còn từ chính bản thân người học.
Khi chi phí chìm bắt đầu chi phối quyết định
Sau khi đã đầu tư lớn cho Thạc sĩ, nhiều người cảm thấy khó quay lại xây nền từ đầu. Chi phí tiền bạc, thời gian và danh xưng tạo ra rào cản tâm lý rất lớn.
Người học tiếp tục bám vào lựa chọn ban đầu, dù nhận ra nó không mang lại kết quả như kỳ vọng. Đây chính là lúc cái bẫy chi phí chìm xuất hiện và giữ họ lại trong một hướng đi không hiệu quả.
Thạc sĩ không sai, sai ở kỳ vọng chuyển ngành
Cần nhấn mạnh: Thạc sĩ không phải là lựa chọn sai. Nó rất phù hợp để nâng cao trong cùng một ngành hoặc mở rộng năng lực đã có.
Rủi ro xuất hiện khi Thạc sĩ được sử dụng như công cụ để xây nền ngành mới. Khi kỳ vọng không đúng với thiết kế của chương trình, hệ quả là sự thất vọng và bế tắc nghề nghiệp.
Kết luận: chuyển ngành cần nền, không chỉ cần danh xưng
Học Thạc sĩ để chuyển ngành là một lựa chọn nghe rất hợp lý. Tuy nhiên, dưới góc nhìn nghề nghiệp, nó tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không có nền tảng phù hợp.
Chuyển ngành bền vững đòi hỏi một điểm xuất phát đúng. Khi nền chưa có, việc học lên cao chưa chắc giúp đi nhanh hơn. Đôi khi, nó chỉ khiến con đường trở nên quanh co hơn.
Những lựa chọn khác sẽ cần được xem xét nghiêm túc hơn trong bối cảnh này.
