Từ “bằng cấp là lợi thế” đến “bằng cấp là rủi ro tuyển dụng”
Có một sự thay đổi âm thầm đang diễn ra trong phòng tuyển dụng của nhiều doanh nghiệp.
Trước đây, bằng cấp cao thường được xem là dấu hiệu của chất lượng. Hồ sơ càng học cao, nhà tuyển dụng càng có xu hướng ưu tiên. Hiện nay, cùng một thông tin đó lại có thể khiến người tuyển dụng chần chừ.
Sự thay đổi này không đến từ định kiến. Nó đến từ thực tế vận hành.
Khi bằng cấp không còn là tín hiệu an toàn
Trong tuyển dụng, mọi quyết định đều mang theo rủi ro. Doanh nghiệp luôn tìm kiếm những tín hiệu giúp giảm thiểu rủi ro đó.
Trước kia, bằng cấp đóng vai trò như một tín hiệu an toàn. Nó cho thấy ứng viên đã trải qua đào tạo chính quy, có khả năng tiếp thu kiến thức và hoàn thành một lộ trình học tập dài hạn.
Ngày nay, tín hiệu này không còn đủ mạnh. Quá nhiều ứng viên có bằng cấp cao khiến nhà tuyển dụng không thể mặc định rằng bằng cấp đồng nghĩa với năng lực làm việc.
Sự xuất hiện của nỗi lo “overqualified”
Một trong những rủi ro lớn nhất mà doanh nghiệp nhìn thấy ở ứng viên học cao là tình trạng overqualified.
Ứng viên có trình độ vượt quá yêu cầu công việc thường mang theo những vấn đề khó đoán: kỳ vọng lương cao, mức độ gắn bó thấp, hoặc nhanh chóng cảm thấy công việc không phù hợp.
Từ góc nhìn tuyển dụng, đây là rủi ro vận hành rõ ràng. Doanh nghiệp không chỉ cần người giỏi, họ cần người phù hợp và ổn định.
Khi học cao không đi cùng nền tảng nghề
Một điểm khiến bằng cấp trở thành rủi ro là sự lệch pha giữa trình độ học thuật và nền tảng nghề nghiệp.
Nhiều ứng viên học cao trong thời gian ngắn, chuyển ngành bằng những chương trình không xây nền đầy đủ. Khi bước vào công việc, họ thiếu hiểu biết căn bản về quy trình, vai trò và logic vận hành của ngành.
Đối với nhà tuyển dụng, đây là tín hiệu cảnh báo. Họ phải đầu tư thêm thời gian và chi phí để đào tạo lại từ đầu, trong khi ứng viên lại mang kỳ vọng của người học cao.
Bằng cấp cao làm tăng chi phí sai lầm
Mỗi quyết định tuyển dụng sai đều có chi phí. Với ứng viên học cao, chi phí sai lầm thường lớn hơn.
Không chỉ là lương và đào tạo, mà còn là ảnh hưởng đến đội nhóm, cấu trúc quản lý và tinh thần làm việc chung. Khi một vị trí không phù hợp kéo dài, hệ quả lan rộng nhanh hơn nhiều so với những vị trí đầu vào.
Điều này khiến nhà tuyển dụng thận trọng hơn khi nhìn thấy hồ sơ có trình độ vượt trội nhưng không rõ định vị nghề nghiệp.
Khi doanh nghiệp bắt đầu “đọc ngược” hồ sơ
Một hiện tượng thú vị là nhiều nhà tuyển dụng hiện nay đọc hồ sơ theo cách ngược lại so với trước.
Thay vì hỏi “ứng viên học được gì”, họ hỏi “ứng viên đã từng đứng ở vị trí nào và làm trọn vẹn việc gì”. Bằng cấp trở thành thông tin phụ trợ, không còn là trung tâm của quyết định.
Khi hồ sơ học tập quá dày, song kinh nghiệm và định vị nghề mờ nhạt, sự nghi ngờ xuất hiện ngay từ vòng lọc đầu tiên.
Bằng cấp cao làm lộ khoảng trống nền tảng
Trong nhiều trường hợp, bằng cấp cao lại vô tình làm lộ khoảng trống nền tảng.
Nhà tuyển dụng đặt câu hỏi: nếu đã học cao như vậy, vì sao vẫn ứng tuyển vào vị trí này. Câu hỏi này không mang tính phán xét, mà mang tính logic.
Khi câu trả lời không đủ thuyết phục, bằng cấp trở thành điểm trừ thay vì điểm cộng.
Từ ưu tiên bằng cấp sang ưu tiên khả năng đứng việc
Xu hướng tuyển dụng đang dịch chuyển rõ ràng: từ ưu tiên bằng cấp sang ưu tiên khả năng đứng việc.
Doanh nghiệp tìm kiếm những người có thể đảm nhận vai trò cụ thể, hiểu việc ở mức phù hợp và có khả năng phát triển theo thời gian. Trong bối cảnh này, bằng cấp chỉ có giá trị khi nó giúp giải thích vì sao ứng viên có thể đứng vững ở vị trí đó.
Nếu bằng cấp không phục vụ được mục tiêu này, nó trở nên thừa thãi.
Ứng viên cũng bắt đầu cảm nhận sự đảo chiều
Nhiều ứng viên học cao nhận ra rằng bằng cấp của mình không còn tạo lợi thế rõ ràng. Thậm chí, họ cảm thấy phải giải thích nhiều hơn về con đường học tập của mình.
Việc phải liên tục biện minh cho bằng cấp cho thấy một sự thay đổi sâu sắc trong cách thị trường nhìn nhận giá trị học thuật.
Kết luận: bằng cấp không xấu, sự lệch pha mới là vấn đề
Bằng cấp tự thân không phải là rủi ro. Rủi ro xuất hiện khi bằng cấp không đi cùng nền tảng nghề nghiệp phù hợp và định vị rõ ràng.
Sự đảo chiều trong tư duy tuyển dụng là lời nhắc nhở mạnh mẽ: học cao không còn là đích đến. Nó chỉ có ý nghĩa khi được đặt đúng chỗ trong cấu trúc nghề nghiệp.
Đây chính là tiền đề cho những lựa chọn học tập khác đang dần được quan tâm, nơi nền tảng và khả năng làm việc được đặt lên trước danh xưng học thuật.
