Vì sao nhiều người học mãi vẫn chưa dám chuyển nghề?
Có một hiện tượng khá phổ biến trong chuyển nghề: nhiều người học liên tục trong nhiều năm, tham gia đủ loại khoá học và chương trình nâng cao, song vẫn không thực sự bước sang ngành mới.
Bề ngoài, họ luôn trong trạng thái chuẩn bị. Bên trong, quyết định chuyển nghề bị trì hoãn hết lần này đến lần khác. Vấn đề không nằm ở sự lười biếng hay thiếu quyết tâm. Phần lớn xuất phát từ những rào cản tâm lý gắn chặt với cấu trúc học tập và nghề nghiệp.
Học tập trở thành vùng an toàn
Với nhiều người, việc học mang lại cảm giác tiến bộ rõ ràng. Mỗi khoá học hoàn thành là một cột mốc cụ thể, dễ đo lường và ít rủi ro hơn việc nộp hồ sơ hay nhận một vai trò mới.
Dần dần, học tập trở thành vùng an toàn. Người học có thể nói rằng mình đang đầu tư cho tương lai, trong khi chưa cần đối diện với rủi ro của thị trường lao động. Trạng thái này tạo cảm giác bận rộn và có mục tiêu, dù chưa tạo ra thay đổi thực sự.
Nỗi sợ bước vào vị trí “chưa vững”
Chuyển nghề đồng nghĩa với việc chấp nhận đứng ở một vị trí chưa hoàn toàn vững vàng. Với người đã có kinh nghiệm, điều này đi ngược lại hình ảnh tự tin mà họ đã xây dựng trong nhiều năm.
Việc tiếp tục học giúp trì hoãn khoảnh khắc phải chấp nhận cảm giác chưa chắc chắn đó. Người học có thể tự nhủ rằng mình cần chuẩn bị thêm, thay vì đối diện với sự chuyển đổi về vai trò và vị thế.
Thiếu một điểm mốc để ra quyết định
Một lý do quan trọng khác khiến nhiều người học mãi mà chưa chuyển nghề là thiếu một điểm mốc rõ ràng.
Khi học rời rạc, người học không biết khi nào là đủ. Không có khoảnh khắc nào đánh dấu rằng nền tảng đã sẵn sàng và có thể bước vào ngành mới một cách chính danh. Việc học vì thế kéo dài vô hạn.
Một lộ trình có cấu trúc thường tạo ra điểm mốc này. Khi điểm mốc không tồn tại, quyết định bị đẩy lùi.
Áp lực phải “chuẩn bị hoàn hảo”
Nhiều người mang theo kỳ vọng rằng khi chuyển nghề, mình cần chuẩn bị thật hoàn hảo. Họ muốn bước vào ngành mới với cảm giác chắc chắn tuyệt đối, không để lộ khoảng trống nào.
Thực tế, không có chuyển nghề nào diễn ra trong trạng thái hoàn hảo. Việc chờ đợi sự sẵn sàng tuyệt đối thường dẫn đến trì hoãn kéo dài, vì chuẩn mực đó không bao giờ đạt được.
Học thêm để tránh đánh giá từ bên ngoài
Chuyển nghề luôn đi kèm với ánh nhìn từ người khác: đồng nghiệp cũ, gia đình, bạn bè. Việc tiếp tục học tạo ra một lớp vỏ hợp lý để giải thích: người học vẫn đang trong quá trình chuẩn bị nghiêm túc.
Khi chưa học xong, quyết định chuyển nghề chưa cần phải được giải thích hay bảo vệ. Điều này giúp giảm áp lực xã hội trong ngắn hạn, dù kéo dài trạng thái chờ đợi.
Khi học không gắn với vị trí nghề nghiệp
Một dấu hiệu quan trọng của việc học dẫn đến trì hoãn là khi việc học không gắn trực tiếp với một vị trí nghề nghiệp cụ thể.
Người học biết mình đang học kiến thức gì, song không rõ mình sẽ đứng ở đâu sau khi học xong. Khoảng cách giữa học tập và nghề nghiệp khiến quyết định chuyển nghề trở nên mơ hồ.
Khi mối liên hệ này được làm rõ, hành động thường diễn ra tự nhiên hơn.
Nền tảng tạo ra sự cho phép tâm lý
Điều giúp nhiều người cuối cùng dám chuyển nghề không phải là thêm một khoá học, mà là cảm giác được cho phép.
Nền tảng cử nhân ngành mới mang lại sự cho phép đó. Nó xác nhận rằng người học đã bước vào ngành một cách chính danh, không còn chỉ là người thử nghiệm. Cảm giác này có tác động tâm lý rất lớn, giúp chuyển từ chuẩn bị sang hành động.
Cử nhân Văn bằng 2 và việc kết thúc giai đoạn chờ đợi
Cử nhân Văn bằng 2 thường đóng vai trò kết thúc giai đoạn học để chuẩn bị kéo dài.
VB2 tạo ra:
- Một điểm mốc rõ ràng về nền tảng ngành
- Một vị trí nghề nghiệp có thể hình dung được
- Một cơ sở để bước vào thị trường lao động
Khi điểm mốc này xuất hiện, quyết định chuyển nghề không còn mơ hồ. Nó trở thành bước đi tiếp theo hợp lý.
Góc nhìn của SwissUK™
SwissUK™ nhìn việc trì hoãn chuyển nghề như một tín hiệu cho thấy người học thiếu cấu trúc đủ mạnh để ra quyết định, không phải thiếu động lực.
Vì vậy, các lộ trình được thiết kế để tạo ra điểm mốc rõ ràng, giúp người học biết khi nào mình đã sẵn sàng và có thể bước tiếp mà không phải chờ đợi vô hạn.
Kết luận: hành động cần một cấu trúc để bắt đầu
Nhiều người học mãi chưa dám chuyển nghề không phải vì họ thiếu nỗ lực. Họ thiếu một cấu trúc đủ rõ để biến nỗ lực thành hành động.
Khi cấu trúc xuất hiện, nỗi sợ giảm đi, sự do dự lắng xuống và quyết định trở nên tự nhiên hơn. Chuyển nghề khi đó không còn là một cú nhảy mạo hiểm, mà là bước tiếp theo của một lộ trình đã được chuẩn bị.
