Khi người học “giấu nơi mình học”: một hiện tượng tâm lý trong giáo dục xuyên biên giới
Bối cảnh tâm lý của người học trong giáo dục xuyên biên giới
Trong giáo dục đại học quốc tế, đặc biệt là các mô hình đào tạo xuyên biên giới, người học thường đối diện với nhiều lớp thông tin song song: chương trình đào tạo, trường cấp bằng, đơn vị tổ chức học tập và mô hình triển khai tại địa phương. Không phải lúc nào những lớp thông tin này cũng được trình bày một cách rõ ràng và nhất quán.
Từ góc nhìn tham vấn, SwissUK™ nhận thấy một hiện tượng khá phổ biến: sau khi tốt nghiệp, nhiều người học rất sẵn sàng nói về tên trường cấp bằng, trong khi né tránh hoặc không nhắc tới nơi họ thực sự học tập và tương tác học thuật hàng ngày.
Hiện tượng này không nên được nhìn nhận bằng phán xét đạo đức, mà cần được hiểu dưới góc độ tâm lý học giáo dục.
Cognitive dissonance (sự bất hoà nhận thức)
Trong tâm lý học, cognitive dissonance (bất hoà nhận thức) là trạng thái căng thẳng tâm lý xảy ra khi một cá nhân đồng thời nắm giữ hai niềm tin hoặc nhận thức không hoàn toàn nhất quán (Festinger, 1957). Con người có xu hướng điều chỉnh hành vi hoặc cách diễn đạt để giảm bớt trạng thái căng thẳng này.
Trong bối cảnh giáo dục xuyên biên giới, sự bất hoà nhận thức thường xuất hiện khi:
- Người học biết rằng mình hoàn thành một chương trình hợp lệ
- Đồng thời nhận thức rằng mình không được xác lập tư cách sinh viên một cách trực tiếp
- Và mong muốn được nhìn nhận như một sinh viên chính thức của trường cấp bằng
Để cân bằng tâm lý, người học thường lựa chọn cách diễn đạt an toàn nhất: chỉ nói về tên trường cấp bằng, tránh đề cập đến mô hình triển khai học tập.
Vì sao người học không nói trọn vẹn câu chuyện học tập của mình
Từ góc nhìn tham vấn, hành vi “giấu nơi mình học” không xuất phát từ ý định che giấu hay thiếu minh bạch. Đây là một cơ chế tâm lý tự nhiên nhằm bảo vệ hình ảnh bản thân.
Các nghiên cứu về self-concept cho thấy con người có xu hướng trình bày bản thân theo cách giảm thiểu rủi ro bị chất vấn hoặc phải giải thích kéo dài (Burke & Stets, 2009). Khi mô hình đào tạo không rõ ràng về tư cách sinh viên, việc nói trọn vẹn câu chuyện học tập có thể khiến người học rơi vào trạng thái phải giải thích những điều họ cũng chưa từng được giải thích đầy đủ.
Theo SwissUK™, sự im lặng này không phải là vấn đề cá nhân, mà là hệ quả của cách mô hình giáo dục được thiết kế.
Hệ quả dài hạn đối với bản sắc học thuật
Về dài hạn, việc không hình thành được bản sắc học thuật rõ ràng có thể dẫn đến những hệ quả âm thầm:
- Người học ít gắn bó với cộng đồng học thuật sau tốt nghiệp
- Mối liên hệ với trường đại học trở nên lỏng lẻo
- Danh xưng “cựu sinh viên” không được sử dụng một cách tự nhiên
Trong tâm lý học giáo dục, bản sắc học thuật được xem là yếu tố quan trọng giúp cá nhân duy trì động lực học tập suốt đời và xây dựng sự tự tin nghề nghiệp. Khi bản sắc này không được hình thành đầy đủ, giá trị của trải nghiệm học tập có thể bị thu hẹp, dù văn bằng vẫn hợp lệ.
Góc nhìn của SwissUK™ khi triển khai SwissUK™ Direct
SwissUK™ nhìn nhận hiện tượng này như một tín hiệu cần được giải quyết từ gốc rễ, thay vì xử lý ở bề mặt truyền thông. SwissUK™ Direct được triển khai với mục tiêu giảm thiểu sự bất hoà nhận thức của người học bằng cách xác lập rõ ràng tư cách học tập ngay từ đầu.
Trong mô hình SwissUK™ Direct, người học được đặt trực tiếp trong cấu trúc đào tạo, với vị trí học thuật, quản trị học vụ và trách nhiệm rõ ràng. Khi tư cách sinh viên được xác định minh bạch, người học không cần điều chỉnh cách kể câu chuyện của mình để tự bảo vệ tâm lý.
Từ góc nhìn của SwissUK™, một mô hình giáo dục bền vững cần giúp người học cảm thấy nhất quán giữa trải nghiệm học tập và cách họ tự giới thiệu bản thân sau tốt nghiệp.
Khuyến nghị mang tính tham vấn cho người học
SwissUK™ khuyến nghị người học, khi cân nhắc các chương trình giáo dục quốc tế, nên chú ý không chỉ đến văn bằng và danh tiếng trường, mà còn đến cảm giác nhất quán trong trải nghiệm học tập. Những câu hỏi mang tính tham vấn có thể bao gồm:
- Tôi có được xác lập tư cách sinh viên một cách rõ ràng không?
- Mô hình đào tạo này có khiến tôi phải né tránh một phần câu chuyện học tập của mình không?
- Trải nghiệm học tập có giúp tôi tự tin khi nói về hành trình của mình trong dài hạn không?
Những câu hỏi này giúp người học chủ động bảo vệ trải nghiệm tâm lý và bản sắc học thuật của chính mình.
Kết luận
Hiện tượng “giấu nơi mình học” không phải là biểu hiện cá biệt, mà là một phản ứng tâm lý phổ biến trong bối cảnh giáo dục xuyên biên giới nhiều tầng nấc. Dưới góc nhìn khoa học, đây là hệ quả của sự bất hoà nhận thức khi tư cách sinh viên không được xác lập rõ ràng.
SwissUK™ Direct được hình thành từ mong muốn giải quyết vấn đề này ở cấp độ cấu trúc, nhằm giúp người học có thể kể trọn vẹn câu chuyện học tập của mình một cách tự nhiên, nhất quán và không cần né tránh.
